حتى اگر احشاء مجروح نشده باشد و يا ميزان جراحات روده‌ها ناچيز باشد بلافاصله بايد دو يا سه مورچه گرفت و سر آن‌ها را بر محل جراحت و بريدگى روده قرار داد تا طرفين آن را با شاخك‌هاى خود بگيرند ، آنگاه لازم است كه مورچگان به حال خود گذاشته شوند و زخم بسته شود . برغم تمام پيچيدگىهائى كه در كار جراحى و بخيه‌زنى وجود داشت و شرح آن بيان گرديد بايد اذعان كرد كه اين تنها تبحر و زبردستى جراح نبود كه شرط اساسى موفقيت محسوب مىگرديد بلكه بيمار نيز به نوبهء خود در آن نقشى به عهده داشت به اين معنى كه جراح فقط مىتوانست در حد توانائى بيمار خود اعمال جراحى را انجام بدهد . بهاء الدوله مىنويسد : « در بيمارىهائى كه جراحى و داغ كردن تنها راه درمان است پزشك بايد مراقب باشد كه خطر درمان كمتر از خود بيمارى باشد » . براى جلوگيرى از يك چنين رويدادى و براى آن كه عمليات جراحى امكانپذيرتر و بىخطرتر باشند بشر از قرن‌ها قبل در جستجوى وسيله‌اى براى بيهوش‌سازى بيماران بوده است . موضوع بيهوشى در هند قديم و در بين مصرىها و ساكنين بين النهرين از قديمىترين ايام به بهترين وجه ممكن توسط پروفسور كسوانى « 11 » در سلسله مقالاتى تحت عنوان « بيهوشى و تسكين دردها در بين قدما » در مجلهء بيهوشى هند شرح داده شده است . بنا بر نوشته‌هاى هومر « 12 » در يونان هلن « 13 » قطره‌اى دارو به داخل شراب افكند تا خاصيت تسكين‌دهندگى پيدا كند و در روم جالينوس مىگويد كه بنا به گفته بقراط بايد بيمار را از راه خوراندن ترياك تخدير كرد : « اندكى ترياك درد را از بين مىبرد » . ايرانيان از اين روش‌ها اطلاع داشتند . هرودوت مىنويسد كه تورانىها كه در همسايگى ايران قرار داشتند به هنگام جراحى در اتاقى كه عمل صورت مىگرفت گياهان مخصوصى مىسوزاندند تا بيمار در اثر استنشاق دود آن درد كمترى احساس كند و در شرق دور نيز يك پزشك چينى به نام هوآ « 14 » براى تخدير كردن بيماران خود به هنگام جراحى از دود شاهدانه استفاده مىكرد . قبل از آن كه به شرح طرق مختلف بيهوشى در دورهء صفويه بپردازيم بهتر است كه نحوهء انجام اين كار را در دورهء خلفا شرح بدهيم . در دورهء خلفا بيهوشى به دو صورت انجام مىگرفت : اول به وسيله موادى كه « مخدر » ناميده مىشدند . بنابه گفتة ابن سينا در بين مواد مخدر ترياك از همه قوىتر مىباشد و پس از آن موادى نظير مهر گياه ، شاهدانه ، شوكران ، بلادن ، سيكران ، تخم كاهو و بالاخره برف يا آب يخ قرار مىگرفتند . يك چنين موادى يا از طريق سرد ساختن شديد موضع و يا مسموم‌سازى بدن و مختل ساختن حس احساس درد عمل مىكردند .

--> ( 11 ) - Professor Keswani ( 12 ) - Homer ( 13 ) - Helen ( 14 ) - Hoa